wijninfo: Zuid-Afrika

wijninfo: Zuid-Afrika

Ondanks het wisselvallige weer in de laatste fase van de rijping lijkt Zuid-Afrika dit jaar een goede oogst te gaan realiseren. Was 2004 een extreem laat jaar, 2005 is juist een extreem vroeg jaar dankzij maanden lang warm en droog weer. Hierdoor zal de opbrengst met 1,2 miljoen ton naar verwachting 5% lager komen te liggen dan vorig jaar. In de min zitten vooral regio's als Robertson, Oranje Rivier, Malmesbury en Worcester. De grote uitdaging is dit jaar gekomen van de regen die kort voor de pluk gevallen is. Verder wordt het groeiseizoen getypeerd door een vroege bloei, vruchtzetting en rijping zonder noemenswaardige ziekteproblemen. Wel heeft de droogte hier en daar tot stress geleid. Stellenbosch en omgeving kregen medio januari te maken met een hittegolf, waardoor de rijping nog extra versneld werd. Een week later werd de warmte gevolgd door koeler weer en onweersbuien. Hierdoor werd de rijping weer wat vertraagd. Vooral blauwe druiven van niet geïrrigeerde stokken profiteerden van de neerslag. Anderzijds moest men wel een paar dagen wachten met het plukken van de eerste witte druiven.

Algemene informatie

2004 De geschiedenis van Zuid-Afrikaanse wijnbouw

De stichting van een verversingspost aan de Kaap de Goede Hoop door de ‘Vereenigde Oost-Indische Compagnie’ in het jaar 1652 had als enig doel haar eigen koopvaardijvloot op doorvaart naar Indië van verse levensmiddelen te voorzien. Hieruit kwam echter veel meer voort. De vestiging van een handelspost leidde tot een bloeiende wijnindustrie en uiteindelijk zelfs tot de geboorte van een natie. Jan van Riebeeck, de eerste gouverneur van Kaap de Goede Hoop, plantte er in 1655 de eerste wijnstokken en op 2 februari 1659 werd de eerste wijn gemaakt van Kaapse druiven. Dit was aanleiding tot het aanplanten van wijnstokken op grotere schaal op Roschheuvel, nu beter bekend als Bishopscourt, Wynberg. Hoewel de boeren aanvankelijk zeer terughoudend waren, gingen ze op aandringen van Van Riebeeck uiteindelijk toch druiven kweken. De eerste jaren verliep het verbouwen van druiven moeizaam, vooral vanwege hun onkunde op dit gebied. Hier kwam verandering in toen Simon van der Stel, Van Riebeecks opvolger, in 1679 arriveerde. Van der Stel was niet alleen een enthousiast, maar ook een kundig wijnmaker. Hij legde een wijngaard aan op zijn boerderij in Constantia en slaagde er meteen in goede wijn te maken. Later is Constantia overgenomen door de familie Cloete en hun wijnen zijn wereldberoemd geworden. Constantia wijn wordt nog steeds beschouwd als een van de beste wijnen ter wereld. De Nederlanders hadden in die tijd weinig kennis en ervaring in huis op dit gebied en de wijnindustrie begon pas echt te bloeien nadat de Franse hugenoten zich tussen 1680 en 1690 in de Kaap vestigden. De wegens geloofsvervolging gevluchte hugenoten hadden weinig geld en waren gedwongen om met een minimum aan middelen wijn te maken. Ze moesten ook hun technieken om wijn te maken aanpassen aan de Kaapse omstandigheden. Toch heeft hun deskundigheid en manier van werken een permanente invloed achtergelaten op de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie, evenals op de manier van leven in die streek.

Zware tijden.De wijnindustrie maakte in de 18e eeuw een moeilijke periode door. In Europa en in het Verre Oosten was veel weerstand tegen Kaapse wijnen. De kwaliteit van sommige Kaapse wijnen liet bovendien veel te wensen over. Er was een groot tekort aan eikenhouten vaten, waardoor het moeilijk was om wijnen goed te laten rijpen. Er werden zelfs vaten gebruikt waarin voorheen gepekeld vlees was bewaard. Intussen zat men niet stil. Er werd druk geëxperimenteerd om uit te vinden welk druivenras het best bij welke bodemsoort paste. Ook werden de technieken om wijn te maken aangepast aan de plaatselijke omstandigheden.

Voor- en tegenspoed.

In de eerste helft van de 19e eeuw was er een kleine meevaller. In Engeland ontstond een nieuwe markt voor Kaapse wijnen. Niet alleen omdat de Engelsen de Kaap hadden bezet, maar ook omdat ze tegelijk oorlog voerden tegen de Fransen en er geen wijn uit Frankrijk geïmporteerd kon worden. Het aantal geplante wijnstokken steeg in 45 jaar van 13 miljoen tot 55 miljoen en de wijnproductie van 0,5 naar 4,5 miljoen liter. Helaas werd er weinig aandacht besteed aan planning en kwaliteit, noch aan het feit dat de problemen tussen Groot-Brittannië en Frankrijk wel eens opgelost zouden kunnen worden. In 1861 keerde het tij. Groot-Brittannië en Frankrijk sloten vrede en de Zuid-Afrikaanse wijnexport stortte ineen. In 1886 ontdekte men dat de wijnstokken door phylloxera waren aangetast en het aantal wijngaarden werd gedecimeerd. In 1899 brak de Boerenoorlog tegen de Engelsen uit. De aanplant van nieuwe wijnstokken resulteerde in overproductie: kortom, de chaos in de wijnindustrie was compleet. Het was Charles Kohler die in het begin van de vorige eeuw het initiatief nam om de situatie te verbeteren. Zijn inzet mondde uit in de oprichting van de ‘Ko-operatieve Wijnbouwers Vereniging van Zuid-Afrika Beperkt ‘(nu de ‘Kooperratiewe Wynbouers-vereniging van Suid-Afrika’ genaamd), een vereniging van wijnboeren, die momen-teel zo’n 4.300 leden telt. Pas na de oprichting van de KWV in 1918 werd de orde in de industrie enigszins hersteld en werd de basis gelegd voor de bloeiende wijnindustrie die we nu kennen. Sinds die tijd is alles in het werk gesteld om exportmarkten voor Zuid-Afrikaanse wijnen te ontwikkelen.
 
De Zuid-Afrikaanse wijnindustrie anno 2000

Ondanks de lange economische isolatie (onder het vorige politieke regime), die in 1994 eindigde met de overgang naar een democratie, zijn lokale producenten intensief bezig geweest met vernieuwingen in de wijnbouwtechnologie. Het betreft vernieuwingen op het gebied van bodembewerking, irrigatie en snoeimethoden. Zij richtten hierbij hun aandacht op de bodemsoort en op het vinden van druivenrassen die op een specifieke bodemsoort goed gedijen. Hun deskundigheid heeft ook geleid tot het vinden en aanplanten van nieuwe wijngaarden in streken die voorheen ongeschikt werden geacht voor de druiventeelt.
Tegelijkertijd is in Ernita, Wellington in de Westelijke Kaap, op de grootste wijnstokkenkwekerij ter wereld uitgebreid onderzoek verricht naar de ontwikkeling van rassen die resistent zijn tegen virussen. Deze onderzoeken, in combinatie met de wereldwijde vooruitgang in methodes om wijn te maken, hebben ertoe bijgedragen dat de kwaliteit van Zuid-Afrikaanse wijnen aanzienlijk verbeterd is. De groeiende reputatie voor de wijnen van Zuid-Afrika wordt bovendien versterkt door de allure van de Kaapse wijngaarden, die van ongekende schoonheid zijn en een enorm scala bieden aan inheemse smaken.Wat Zuid-Afrikaanse wijnen onderscheidt van wijnen uit andere wijnproducerende landen is dat zij de tradities van de Oude Wereld en een 350 jaar lange geschiedenis van wijn maken combineert met de technologie en innovaties van de Nieuwe Wereld. Deze zeldzame combinatie brengt complexe maar toegankelijke, en verfijnde maar smakelijke, fruitige wijnen voort.

Veranderingen in de lokale wijnindustrie

Door het wegvallen van politieke barrières en het herstellen van historische onrechtvaardigheden gaan steeds meer kleurlingen zich als wijnboer of wijnmaker vestigen. In het verleden verrichtten zij de arbeid waarop de industrie is gebaseerd. Sommige wijnboeren in de Kaap zijn samenwerkingsverbanden aangegaan met hun arbeiders en hebben hen voor een deel eigenaar gemaakt. Ook dragen zij kennis over om zelf wijn te maken en een wijnbedrijf te beheren. Er is ook een aantal privé-initiatieven ontwikkeld om dit eigendom uit te breiden naar gemeenschappen die in wijngebieden leven. Zo wordt een deel van de opbrengst gebruikt om de kwaliteit van het leven van de lokale bevolking te verbeteren. Nieuwe Boeren’ is de naam van een nationaal project waardoor startende wijnboeren hulp kunnen krijgen bij het verwerven van kapitaal. Het geld hiervoor is afkomstig van lokale investeerders in de privésector en van buitenlandse organisaties. Zij stimuleren de landbouwindustrie onder startende boeren en zetten speciale projecten op om de ontwikkeling van de gemeenschap te verbeteren. De ‘Wine Industry Trust’ (WIT), opgericht na de herstructurering van de KWV, vertegenwoordigt de regering en de industrie en is ook actief betrokken bij het bieden van hulp aan wijnboeren die in het verleden geen kans kregen om zich te vestigen. De WIT steunt de overdracht van kennis een vaardigheden en maakt de technologie toegankelijker. Verder probeert de WIT de kwaliteit van het leven van arbeiders op wijnboerderijen te verhogen door de normen voor gezondheid, onderwijs en behuizing te verbeteren.

Milieumaatregelen

Recent heeft men in Zuid-Afrika een nieuw systeem, het zogenaamde ‘Integrated Production of Wine’ (IPW), ingevoerd. Het doel van dit systeem is om op een milieuvriendelijke manier toch rendabel druiven te verbouwen. Het heeft betrekking op het hele productieproces, van bodembereiding tot recycling van verpakkingen. Het doel is om het natuurlijke potentieel van de druif te stimuleren met een minimum aan bemoeienis van de mens. De regels, waar grondig onderzoek aan vooraf is gegaan, zijn van toepassing op de gehele wijnindustrie. Hoewel het systeem wordt beheerd door wijnproducenten zelf, ligt het toezicht om naleving van de regels te garanderen bij mensen uit de industrie. Wijnproducenten moeten gegevens bijhouden om controle te vergemakkelijken. De Koöperatieve Wijnbouwers Vereniging (KWV) heeft voor het grootste deel van de 20ste eeuw de wijnindustrie in Zuid-Afrika bestuurd door middel van een systeem van wettelijke maatregelen bestaande uit duidelijke richtlijnen voor producenten en andere betrokkenen. Deze maatregelen belemmerden echter de vrije marktgroei. Deregulering van de industrie is vervangen door een initiatief voor langetermijnplanning dat onder de naam ‘Vision 2020’ gelanceerd is (en ook brandy en andere producten op basis van druiven omvat). De belangrijkste belanghebbenden in de industrie zoals producenten, onderzoekers en marketeers zijn hierbij betrokken. Het doel is om de kennis te vergroten teneinde op een rendabele wijze kwaliteitswijnen te produceren en om onderzoek, onderwijs en technologische vernieuwingen te stimuleren.
 
Bodem en klimaat

Wijnstokken gedijen het best in arme grond. Wortels kunnen wel tot verschillende meters in de grond doordringen op zoek naar voedsel en water. Wijnstokken op slecht gedraineerde of ondiepe grond zullen geen goede druiven leveren en op vruchtbare grond juist weer teveel. In grote delen van de nieuwe wereld, waaronder Zuid-Afrika, probeert men nog steeds uit te vinden waar de verschillende druivenrassen optimaal resultaat geven. Verder is men druk bezig met het ontwikkelen van nieuwe klonen en onderstokken die in bepaalde bodemsoorten en onder specifieke klimatologische omstandigheden geschikte druiven leveren. De verschillen in de samenstelling van de bodemsoort zijn groot in Zuid-Afrika, niet alleen per streek of per wijngaard, maar zelfs binnen één bepaalde wijngaard. De bodem in de kustvlakte varieert van ‘Table Mountain Sandstone’ in het westen tot graniet op hellingen meer naar het oosten. In ‘Klein Karoo’ overheerst leisteen. De bodem van de valleien bestaat voornamelijk uit zand en grind en bevat hij steeds meer steen naarmate men hoger de heuvels op gaat.

Het klimaat van de zuidwest Kaap is koeler dan haar ligging op 35 graden ten zuiden van de evenaar doet vermoeden. De Atlantische Oceaan en de Indische Oceaan vloeien hier samen en de temperatuur wordt getemperd door de koude Benguela stroom die vanaf de zuidpool in noordelijke richting langs de westkust van Afrika trekt.

Hierdoor ontstaat een mediterraan klimaat. De gemiddelde neerslag varieert van 450 tot 1.000 mm per jaar en valt voornamelijk tussen de maanden mei en augustus, als het wintert op het zuidelijk halfrond. De zomers zijn eerder warm dan heet te noemen en de winters zijn mild en bijna vorstvrij. De klimatologische omstandigheden zijn ideaal voor het verbouwen van een grote verscheidenheid aan edele druivenrassen. De indrukwekkende bergruggen van de Kaap vormen een prachtig dramatisch decor voor wellicht de meest spectaculaire wijngebieden ter wereld. De wijngaarden bevinden zich in de valleien en op de hellingen en profiteren van de vele microklimaten die dit bergachtige gebied rijk is. Uitgebreid onderzoek en praktijkervaring hebben uitgewezen welk type druif het best bij welk type microklimaat past. Zo worden de ideale omstandigheden gevonden voor de grote variëteit aan druivenrassen die Zuid-Afrika vanuit elke hoek van de wijnproducerende wereld heeft geïmporteerd.

Witte druivenrassen

Chenin Blanc (in Zuid-Afrika ook bekend als Steen) is de belangrijkste druif van de Kaap. Ongeveer 18,5% van de nationale wijngaarden is aangeplant met dit druivenras. Deze druif, die kweepeer en honing suggereert in de neus en in de mond, wordt gebruikt om een groot assortiment wijnen met een breed gamma van smaken van te maken, maar wordt ook gebruikt voor sherry’s en mousserende wijnen. Dit type druif kan dankzij edele rotting ook voortreffelijke dessertwijnen leveren. De afgelopen jaren zijn veel wijnmakers begonnen met het maken van prachtige complexe droge wijnen.

Colombar(d) (meestal geschreven zonder ‘d’ in Zuid-Afrika): deze druiven hebben een natuurlijk fruit-/ zuurgehalte en worden veel gecultiveerd in bijvoorbeeld de vallei van de Breede Rivier. De Colombar levert voornamelijk frisse en fruitige wijnen.

Sauvignon Blanc: De wijnen van deze druif zijn meestal droog en hebben een uitgesproken peperig of grasachtig karakter. Deze druif, die in de 18e eeuw op zeer grote schaal werd aangeplant, wint aan populariteit en haar aandeel in de wijnbouw groeit aanzienlijk. Er worden echter ook sublieme likoreuze wijnen van gemaakt zoals bijvoorbeeld op Klein Constantia.

Chardonnay afkomstig uit de Bourgogne, wordt op grote schaal aangeplant in de ‘nieuwe wereld’. De druiven worden meestal gebruikt voor een varietal wijn, maar soms ook verwerkt in een blend. In Zuid-Afrika experimenteert men veel met gisting en rijping op vat en dit heeft geresulteerd in uitstekende Chardonnay wijnen.

Riesling (Rhine or weisser Riesling) heeft zich goed aangepast aan de bodem en het klimaat van Zuid-Afrika. Deze wijn heeft honing, specerijen en de zoetheid van bloemen in de neus.

Muscat d’Alexandrie (in Zuid-Afrika Hanepoot genoemd) is waarschijnlijk ontwikkeld vanuit ‘Spaanse dryven’ die Jan van Riebeeck had meegenomen. Hanepoot wordt voornamelijk gebruikt om zoete dessertwijnen van te maken.

Blauwe druivenrassen

Cabernet Sauvignon krijgt langzaam aan steeds meer belangstelling in de West-Kaap. Zuid-Afrika mag er trots op zijn dat in haar wijngaarden de Cabernet Sauvignon perfect rijp raakt, wat resulteert in sublieme wijnen. Wijnen van deze druif zijn gesloten als ze jong zijn, maar naarmate ze rijpen krijgen ze meer tonen van kruiden en zwarte bessen. Net als in de Bordeaux kan deze wijn worden geblend met de Merlot of de Cabernet Franc.

Cinsaut wordt in Zuid-Afrika zonder de ‘l’ geschreven. Zij levert redelijk geprijsde wijnen die snel op dronk zijn.

Merlot wint vooral in Stellenbosch en Paarl aan populariteit. Een variëteit die snel rijp is en waarvan de wijn wordt gebruikt om de Cabernet Sauvignon zachter en breder te maken. Hij wordt nu steeds meer gebruikt om als varietal wijn te bottelen, niet alleen vanwege zijn goede karakter, maar ook omdat hij na korte tijd op dronk is.

Pinotage een inheems ras dat één van ’s lands meest boeiende wijnen voortbrengt. Deze druif is een kruising van de Pinot Noir en Cinsaut (plaatselijk bekend als Hermitage), in 1925 ontwikkeld door Professor Abraham Perold en combineert de edele eigenschappen van de Pinot Noir met de betrouwbaarheid van de Cinsaut. Deze druif levert complexe en fruitige wijnen, die zowel rijp als jong te drinken zijn, en die nog mooier worden door rijping op eikenhout.

Pinot Noir de koning van de Bourgogne, maar zeer moeilijk om elders te verbouwen. Hoewel dit druivenras nog niet op grote schaal wordt gecultiveerd, wordt er in de koelere wijnbouwgebieden van Zuid-Afrika uitstekende wijn van gemaakt. Deze wijn is meestal wat lichter van kleur met een uitgesproken aroma van planten.

Shiraz is buiten Zuid-Afrika en Australië beter bekend als Syrah. Wint internationaal aan populariteit en wordt door velen als de toekomst voor Zuid-Afrika gezien. De aanplant van Shiraz is enorm gestegen van 0,9% in 1990 tot bijna 7% van het totaal in 2002.

Andere rassen zijn: Ruby Cabernet, Cabernet Franc, Gamay Noir, Tinta Barocca en Zinfandel.
 
De wijnbouw in beweging

Momenteel bevindt deze tak van industrie, van wijngaard tot wijnbedrijf zich in een periode van grote verandering. Wijnmakers experimenteren volop met nieuwe soorten wijnstokken en met nieuwe klonen van bestaande rassen zoals de Chardonnay en Cabernet Sauvignon. Op grote schaal is men, onder toezicht van de ‘Vine Improvement Board’ aan het experimenteren met onderstokken om vast te stellen welk plantmateriaal het meest geschikt is voor Kaapse omstandigheden. Het werk gaat er in een Zuid-Afrikaanse wijngaard niet veel anders aan toe dan in een Europese, behalve dat het seizoen er in september begint. Terwijl men in Europa dan voorbereidingen treft voor de pluk, beginnen de wijnstokken in Zuid-Afrika net uit te lopen. Als de wijnstokken beginnen uit te lopen, moeten ze worden vrijgehouden van pest, ziektes en onkruid en als ze teveel dreigen te groeien worden ze gesnoeid. De meeste wijnstokken bloeien in november en de jonge druiven beginnen te groeien in december. Dan worden de wijnstokken vaak getopt om de luchtcirculatie rondom de druiven te verbeteren en de kans op schimmel en rot te verkleinen.

In januari begint in de Kaap de zomer en als de temperaturen oplopen, beginnen de druiven te rijpen. De meeste druiven worden in februari geoogst en de suiker-/ zuurverhouding wordt dan dagelijks gecontroleerd zodat elk ras op zijn hoogtepunt wordt geoogst. Op enkele uitzonderingen na worden in Zuid-Afrika de druiven met de hand geplukt. De druiven worden in manden gelegd en in bakken naar de winery vervoerd waar de vinificatie plaats zal vinden.

Vinificatie

Zuid-Afrika heeft wijnstokken uit de hele wereld geïmporteerd en de meeste wijnmakers (vooral de jongeren, waarvan er in Zuid-Afrika erg veel zijn) hebben het vak geleerd in uiteenlopende landen als Frankrijk, Duitsland, Californië, Australië en Nieuw-Zeeland. Het mag duidelijk zijn dat deze invloeden van buiten geleid hebben tot een zeer breed scala aan stijlen van wijnbereiding en productietechnieken.

Terwijl veel wineries op een traditionele manier te werk gaan en op die manier prachtige wijnen produceren, huisvest Zuid-Afrika tevens de meest moderne wineries ter wereld. In Zuid-Afrika werd voor het eerst in de geschiedenis van het wijnmaken koude fermentatie toegepast.

Steeds vaker ziet men tegenwoordig dat kwaliteitswijnen zoals de Chardonnay, Sauvignon Blanc, Cabernet Sauvignon, Merlot en Pinot Noir rijpen op geïmporteerde nieuwe 225 liter vaten gemaakt van Frans eikenhout. ChSardonnay wordt meestal in vaten vergist.

Sommige witte wijnen rijpen ‘sur lie’ (op droesem) om een wijn met meer structuur en complexiteit en een diepere smaak te creëren.

De productie

De productie is voor het grootste deel in handen van 91 estates en 67 coöperaties. Deze coöperaties alleen persen ongeveer 85% van de totale Zuid-Afrikaanse druivenoogst. Van de hieruit geproduceerde wijn wordt 90% aan producenten/ groothandelaren en aan de KWV geleverd. De Zuid-Afrikaanse wijnindustrie wordt gesteund door een aantal instanties, waaronder het ‘Nietvoorbij Instituut voor Wijnbouw en Oenologie’ (een onderzoeksinstituut van de staat met zo’n 230 werknemers), verschillende wijnbouwafdelingen van de Universiteit van Stellenbosch, het ‘Elsenburg Agricultural College’ (gespecialiseerd in wijnbereidings-technieken) en een twaalfkoppige adviescommissie van de KWV.

De KWV verzorgt 70% van de wijnexport , maar groothandelaren, coöperaties en estates ondernemen steeds vaker zelf stappen om zelf overzeese markten te betreden. Een uitgebreid distributienetwerk van groot- en detailhandelaren, coöperaties, estates en andere organisaties die rechtstreeks wijn verkopen, verzorgen de binnenlandse markt. In Zuid-Afrika zijn 215.820 mensen, direct of indirect, werkzaam in de wijnindustrie: van arbeiders in de wijngaard tot mensen die betrokken zijn bij het verpakken van de wijn, de wijnhandel en het toerisme. In 2002 had Zuid-Afrika bijna 108.000 hectare aan wijngaard, verspreid over een gebied van 800 kilometer lengte. Hoewel deze wijngaarden slechts 1,5% uitmaken van alle wijngaarden ter wereld, is Zuid-Afrika de op zeven na grootste wijnproducent en neemt het land 2,8% van totale wijnproductie ter wereld voor zijn rekening. De totale jaaropbrengst bedraagt zo’n 837 miljoen liter, waarvan wijn, brandy, wijnalcohol en druivenconcentraat worden gemaakt.

In 2002 was 61,0 % van de totale wijnproductie in Zuid-Afrika wit en slechts 39,0% rood. Door een toenemende aanplant van druivenrassen voor rode wijnen, zal de komende jaren het aandeel van de productie van rode wijn stijgen.

Er zijn in Zuid-Afrika drie soorten wijnproducenten:
- Estate wineries (91): deze gebruiken alleen druiven van hun eigen wijngaard om wijn te maken.
- Coöperaties (67): deze maken op gemeenschappelijke basis wijn van druiven van hun eigen leden.
- Onafhankelijke kelders plus een aantal groothandelaren: deze maken wijn van druiven van hun eigen wijngaard, maar kopen ook druiven en wijn in om onder hun eigen merknaam te bottelen.
 
Export.

In het verleden werd de meeste wijn in het binnenland via groothandelaren verkocht. Nu er uit het buitenland steeds meer interesse wordt getoond in Zuid-Afrikaanse wijnen, neemt de export enorm toe. Voor alle Zuid-Afrikaanse wijnen die naar het buitenland worden geëxporteerd, geldt dat ze een exportvergunning nodig hebben. Van elke voor export bestemde zending wijn wordt een monster genomen en naar de ‘Wine & Spirit Board’ in Nietvoorbij te Stellenbosch gestuurd. Daar wordt het monster in het laboratorium uitgebreid getest voordat een vergunning wordt verleend. Elke fles krijgt een officieel zegel van de ‘Wine & Spirit Board’, hetgeen betekent dat de informatie op het label, dat wil zeggen de oorsprong, het wijnjaar en het druivenras, juist is. Je herkent elke fles Zuid-Afrikaanse wijn die in Zuid-Afrika gebotteld is dan ook aan dit wit zegeltje op de capsule van de fles.

De export van Zuid-Afrikaanse wijnen is de afgelopen vijf jaar exponentieel gestegen. In 1992 werd slechts 20 miljoen liter Zuid-Afrikaanse stille wijn uitgevoerd, in 2002 is het totale exportvolume meer dan vertienvoudigd en bedroeg 215 miljoen liter. Hiervan was 52% witte wijn, 45,8% rode wijn en 2,2% blanc de noir of rosé. Men is hard bezig om door te dringen in nieuwe exportmarkten, met name in landen waar men minder prijsgevoelig is. Het gaat om wijnproducerende landen waar consumenten een vast wijngebruik kennen en graag kwaliteitswijnen willen proberen. Voor hen is kwaliteit belangrijker dan de prijs. Zuid-Afrika exporteerde in 2002 bijvoorbeeld 6,9 miljoen liter wijn naar Frankrijk, een toename van 37% ten opzichte van 2000.

De wijngebieden

In 1973 werd een systeem van herkomstbenamingen ingevoerd en werden de Zuid-Afrikaanse wijngebieden onderverdeeld in een serie officiële gebieden, districten, wards en estates. De meeste wijngaarden liggen in de West-Kaap dichtbij de kust, maar er wordt ook wijn geproduceerd in de drogere streken iets noordelijker en oostelijker. Bijvoorbeeld in Klein Karoo, Olifantsrivier en Oranjerivier. De klimatologische omstandigheden in deze gebieden verschillen nogal, waardoor ook de wijnbouwtechnieken en -stijlen per streek verschillen vertonen. De traditionele wijngebieden van het Kaapse schiereiland en omliggende streken hebben een overwegend mediterraan klimaat met warme, droge zomers en voldoende neerslag in de winter, waardoor irrigatie niet nodig is. Naarmate men meer in de richting gaat van Klein Karoo, wordt het klimaat steeds droger en warmer, met grote verschillen tussen zomer- en wintertemperaturen. Er valt zelfs af en toe regen in de zomermaanden.

CONSTANTIA
Constantia omvat de alom bekende Constantiavallei waar Simon van der Stel zijn historische boerderij stichtte. Uit deze streek komt de dessertwijn die in de 19e eeuw zo populair was. Er zijn vijf estates in de ward die allen de traditie om uitstekende wijnen te maken voortzetten. De wijngaarden liggen tegen de hellingen van de Constantiaberg, een uitloper van de Tafelberg, met Kaapstad aan zijn voet. De wijnstokken profiteren van de schaduw van de berg in de middag en van de koele zeewind uit False Bay op nog geen acht kilometer afstand. Irrigatie is overbodig omdat er voldoende regen valt.

DARLING
Omgeven door wijngaarden van hoge kwaliteit en op nog geen uur afstand van Cape Town speelt Darling een steeds belangrijkere rol met zijn eigen wijnroute en verschillende toeristenattracties. De Groenekloof ward bevindt zich in dit district. Deze ward profiteert van het feit dat hij het dichtst bij de koele Atlantische Oceaan ligt, en is bekend om de buitengewone kwaliteit van haar Sauvignon Blanc.

DURBANVILLE
Durbanville ligt net als Constantia heel dicht bij Kaapstad en een aantal wijngaarden is inmiddels zelfs opgeslokt door de noordelijke buitenwijken van deze stad. Desondanks maken vier estates nog steeds een groot aantal verschillende, vooral rode wijnen. Deze estates liggen voornamelijk op de hellingen. De bodem hier (‘Covelly’ en ‘Hutton’) is diep en de afwatering goed. De koele wind van zee tempert de zomerse hitte en maakt de lucht droger, waardoor de kans op schimmel en ziektes minder wordt.

ELIM
Dit is de nieuwste ward aan de kust en ligt rond de stad Elim, vlakbij Afrika’s meest zuidelijk gelegen punt, Cape Agulhas. Het pittoreske stadje dat gesticht is in 1824 is een nationaal monument. Elim genereert veel interesse in het wijngebied en belooft met zijn kleine wijngaardoppervlak heel wat voor de toekomst.

KLEIN KAROO
Dit is een uitgerekte streek, die van oost naar west loopt van Montagu tot Oudtshoorn. Er heerst een extreem klimaat met warme zomers en weinig neerslag. Wijngaarden liggen vooral in riviervalleien waar water voor irrigatie volop beschikbaar is. Uit deze streek komen de meest bekende Zuid-Afrikaanse versterkte wijnen.
Let ook op Chenin blanc, want de natuurlijke hoge zuurgraad en fruitigheid van deze druif maken haar bijzonder geschikt voor warmere gebieden.

NOORD KAAP
Noord Kaap is het meest noordelijk gelegen wijngebied en vierde in grootte. Het is ook de warmste regio en strekt zich uit langs de zandbanken van de Oranjerivier. De totale oppervlakt is 15.000 hectare. Er worden voornamelijk witte druiven verbouwd. Blauwe druivenrassen (vooral Merlot, Pinotage en Shiraz) worden steeds meer aangeplant.

OLIFANTSRIVIER
Deze streek strekt zich uit in een strook van noord naar zuid langs de brede vallei van de Olifantsrivier. Ook hier zijn de zomers relatief warm in vergelijking met een aantal andere Zuid-Afrikaanse wijngebieden en er valt relatief weinig regen. De samenstelling van de bodem varieert van zanderige grond tot rode kleihoudende leem. Door middel van zorgvuldige snoeimethodes, die er voor zorgen dat de druiven door hun eigen bladeren tegen de zon worden beschermd, en moderne wijnbereidingstechnieken, ontpopt Olifantsrivier zich als bron van wijnen met een goede prijs-kwaliteit verhouding. In Olifantsrivier liggen de wards van Vredendal, Spruitdrift, Lutzville Valley en Koekenaap.

OVERBERG
Nog niet zo lang geleden is men begonnen met het aanleggen van wijngaarden in deze koele zuidelijke streek. Nieuwe wijngebieden hier zijn Elgin en Walker Bay. Uit dit laatste gebied, vlakbij de kustplaats Hermanus, komen nu wijnen van een aantal van Zuid-Afrika’s beste druivenrassen, de Chardonnay, Pinot noir en Sauvignon blanc. Deze wijngaarden, sommigen grenzen bijna aan zee, profiteren van koele wind van de Atlantische Oceaan. De bodemsoorten, ‘weathered shales’ en ‘terroir’, zijn voor rassen die van een koel klimaat houden.

PAARL
In Paarl, een schilderachtige stad op 50 kilometer van Kaapstad, bevindt zich de KWV en het tevens de locatie voor de wereldberoemde Nederburg veiling. Naast deze twee publiekstrekkers is Paarl ook één van Zuid-Afrika’s belangrijkste wijnproducerende gebieden. Hier bevindt zich een aantal van haar meest prestigieuze wijnproducenten en meest progressieve coöperaties. Er heerst een typisch Mediterraan klimaat, de zomers zijn lang en warm, de jaarlijkse neerslag is ongeveer 650 millimeter, minder dan in Constantia weliswaar, maar voldoende om alleen in extreme omstandigheden irrigatie toe te hoeven passen. Plaatselijke bodemsoorten kunnen onderverdeeld worden in drie hoofdsoorten: ‘Table Mountain zandsteen’ bij de Bergrivier, granietbodem in de nabijheid van Paarl zelf en ‘weathered shales’ in het noordoosten. Men verbouwd in Paarl een grote verscheidenheid aan druiven, waarvan Cabernet sauvignon, Pinotage, Chardonnay, Chenin blanc and Sauvignon blanc het meeste potentieel bezitten om te worden geëxporteerd.

De Franschhoek vallei maakt officieel onderdeel uit van Paarl, en is gelegen ten zuiden van de stad Paarl en ten oosten van Stellenbosch. Omdat er aan twee kanten bergen liggen die hoog uitreiken boven de vallei, is het klimaat tamelijk gevarieerd. Hier in Franschhoek vestigden de Franse Hugenoten zich oorspronkelijk. Vandaar dat de meeste boerderijen en landgoederen nog steeds Franse namen hebben. De wijnen uit deze ward zijn van een aanzienlijke kwaliteit.

PIKETBERG
In Piketberg heersen hoge zomertemperaturen en vanwege de weinige neerslag wordt irrigatie alom toegepast. De meeste wijnen worden door coöperaties gemaakt. Recente investeringen in nieuwe technologieën, nieuwe klonen en verbeterde wijnbouwtechnieken hebben geleid tot een nieuwe generatie redelijk geprijsde tafelwijnen.

ROBERTSON
De bodem in Robertson is rijk aan leem en dit maakt hem niet alleen uitermate geschikt voor het grazen van renpaarden van fokkerijen, maar ook voor goede wijn. De zomertemperaturen zijn hoog en de gemiddelde jaarlijkse neerslag ligt rond de 400 millimeter. De constructie van een grote dam aan het begin van de vorige eeuw zorgde voor betrouwbare en goedkope irrigatie. Dit heeft geleid tot de snelle groei van estates en coöperaties in deze streek. Robertson staat bekend om haar kwaliteitswijnen. Behalve de kenmerkende versterkte dessertwijnen, waar de streek van oudsher bekend om stond, komt hier nu ook een aantal van Zuid-Afrika’s meest gewaardeerde Chardonnay en Shiraz wijnen vandaan.

STELLENBOSCH
De prachtige universiteitsstad Stellenbosch ligt in het centrum van Zuid-Afrika’s belangrijkste wijnstreek. Stellenbosch is de enige universiteit met een afdeling wijnbouw en oenologie. Hier hebben veel van Zuid-Afrika’s meest succesvolle wijnmakers hun opleiding gevolgd. De Elsenburg School of Agriculture en de Nietvoorbij Instituut van Wijnbouw en Oenologie liggen beide in de buurt van Stellenbosch. Het Nietvoorbij Instituut heeft een van de meest moderne experimentele wineries ter wereld. Op testboerderijen (verspreid over verschillende wijngebieden) wordt belangrijk onderzoek gedaan naar o.a. nieuwe druivenrassen, klones en onderstokken. Omstandigheden in deze streek zijn bijzonder geschikt voor veel edele rassen. De ‘Hutton’ en ‘Clovelly’ bodemsoorten van de valleien bevatten meer graniet naarmate men de helling opgaat. De gemiddelde neerslag schommelt tussen de 600 tot 800 millimeter per jaar. Onder de 32 wijnproducenten en 34 estates komt men veel bekende namen tegen. De streek produceert uitstekende wijnen van bijna alle edele druivenrassen en is bekend om de kwaliteit van haar geassembleerde rode wijnen.

SWARTLAND
Swartland grenst in het noorden aan Piketberg en verschilt qua ligging en klimaat dan ook niet veel van deze streek. Swartland leverde oorspronkelijk robuuste, volle rode wijnen en versterkte wijnen van hoge kwaliteit. Vandaag de dag produceert men er goede, goedkope, lichte wijnen evenals prijswinnaars van edele druivenrassen, topklasse portwijnen en steeds meer wijnen bestemd voor de export.

TULBAGH
De wijngaarden, aan drie kanten omringd door de imposante Winterhoek bergen, liggen zij aan zij met boomgaarden en graanvelden.
Bodemsoorten zijn hier bijzonder gevarieerd, van zandbodems in de vallei tot bodems die zeer veel steen bevatten hoger de hellingen op. Zomertemperaturen zijn hier hoog. In dit bergachtig gebied zijn veel verschillende microklimaten, waar men slim gebruik van maakt. Er zijn momenteel vijf estates en twee coöperaties die wijn produceren.

WORCESTER
Met negentien coöperaties levert Worcester jaarlijks een kwart van Zuid-Afrika’s totale wijnproductie. Het is tevens de streek waar de meeste brandy gemaakt wordt. Hier is ook de KWV Brandy Cellar, de grootste ter wereld, gevestigd.
De streek beslaat een groot deel van de vallei van de Breede Rivier en haar zijrivieren. Zij wordt aan drie kanten door bergen omringd en in het oosten grenst zij aan Robertson. De samenstelling van de bodem en de microklimaten in de diverse riviervalleien verschillen aanzienlijk van elkaar.